ทำไมถึงทุกข์ง่ายนัก?

ทำไมถึงทุกข์ง่ายนัก?

By Nusnus

      เรื่องของอารมณ์นั้นเป็นปัญหาตลอดกาลของมนุษย์ไม่ว่าจะอดีตจนถึงปัจจุบัน และคงจะเป็นปัญหาต่อไปยังอนาคตอีกไกลแสนไกล
จะความสุข หรือความทุกข์นั้นก็ต่างเป็นเรื่องใหญ่ ถึงแม้จะมองไม่เห็นก็ตาม แต่คนเรานั้นก็คงจะหนีจากความต้องการทางอารมณ์นี้ไม่พ้น ความสุขนั้นหากมีมากไปคงไม่ใช่ปัญหาอะไร แต่ความทุกข์เจ้ากรรมนี่สิ ที่คอยแต่จะสร้างปัญหามาให้คนเราอยู่ทุกวี่วัน
      หลายคนคงเคยคิดในใจว่า ทำไมต้องมีความทุกข์บนโลก และทำไมวัน ๆ ถึงเจอแต่เรื่องที่ทุกข์ใจ
      เป็นเรื่องยากที่จะบอกว่า ทำไมมนุษย์ต้องมีความทุกข์ด้วย การจะบอกเหตุผลที่แน่นอนว่าความทุกข์เกิดจากอะไรนั้นคงเป็นไปไม่ได้ แต่อารมณ์ลบล้วนแล้วพัฒนามาเพื่อความอยู่รอดของมนุษย์เพื่อหลีกเลี่ยงสิ่งที่ไม่ต้องการ และควบคู่กับไปกับอารมณ์บวกเมื่อเราได้มาในสิ่งที่ต้องการ ในอดีตนั้นความต้องการของมนุษย์อาจจะไม่ซับซ้อน เช่น การมีอาหารกินในแต่ละมื้อ ก็จะทำให้เกิดความสุข การที่มื้อไหนต้องอดอาหารก็จะเป็นทุกข์ ความทุกข์ทรมานจะคอยสร้างแรงผลักดันให้เราหลีกเลี่ยงความคลาดแคลน และพยายามหาสิ่งที่ตอบสนองกับร่างกายของเรา
     แต่มนุษย์เองมีวัฒนาการทางความคิดและความรู้สึกที่ซับซ้อน จนถึงปัจจุบัน มีสิ่งที่ทำให้เราทุกข์ได้จำนวนนับไม่ถ้วน ทั้งสิ่งที่จำเป็นต่อการมีชีวิตในแต่ละวัน จนถึงสิ่งที่ไม่จำเป็นอย่างชัดเจน
     อารมณ์นั้นซับซ้อนอย่างเห็นได้ชัด อย่างหนึ่งคืออารมณ์นั้นขาดทั้งความแน่นอนว่าสิ่งใดจะนำไปสู่ความทุกข์หรือความสุข หากวันหนึ่งเราได้เจอกับคนหนึ่งเราอาจจะดีใจ แต่หากไปเจอกับคนเดียวกันในอีกวัน เราอาจจะทุกข์ใจอย่างมากก็เป็นไปได้
      สมองของเรามีข้อมูลเชื่อมโยงมากมาย และเยอะกว่าที่เราจะรู้ตัวนักว่าเรามีข้อมูลเยอะมากขนาดไหน กลไกของอารมณ์มักจะเป็นไปอย่างอัตโนมัติ จนเราเองก็แทบจะไม่ทันได้คิดว่าตอนนี้เราสุขหรือทุกข์เพราะอะไรกันแน่
      และแน่นอน กลไกทางสมองมีประสิทธิภาพ แต่ก็ยังขาดความแม่นยำ
      บางครั้งหากเรามีความทุกข์ เราลองมานั่งทบทวนดูว่าเพราะเหตุใด เราถึงทุกข์ในตอนนี้ ในบางครั้งเราหาเหตุผลมาตอบไม่ได้
      มนุษย์มีกลไกอัตโนมัติมากมายที่คอยทำงานโดยที่เราไม่ต้องคิดไม่ต้องสั่ง โดยเฉพาะระบบของสมองที่สามารถจะตีความอะไรหลายอย่างได้อย่างรวดเร็ว โดยที่เราไม่ต้องมานั่งคิดเป็นขั้นตอน ความทุกข์เองในบางครั้งก็เกิดขึ้นโดยอัตโนมัติ
      หากเราเคยได้รับความทุกข์กับคนคนหนึ่ง หรือสถานที่หนึ่ง เราเองอาจจะไม่ได้ใส่ใจ แต่กลไกอัตโนมัติของเราทำงาน เหมือนกับของที่แพ็คคู่กันไป เมื่อเราเจอสิ่งที่เคยทำให้ทุกข์ เราอาจจะเป็นทุกข์อีกรอบ ตัวอย่างเช่น หากเราต้องไปยังสถานที่ที่เราเคยทะเลาะกับคนรักเก่าของเรา บางครั้งเราก็จะรู้สึกอึดอัดและทุกข์ใจ ทั้ง ๆ ที่สถานที่ไม่ใช่เหตุผลของเรื่องที่เราทะเลาะแม้แต่น้อย
      สิ่งหนึ่งที่นำพาเราไปสู่ความทุกข์อย่างเสมอ คือความปลอดภัย และความกลัว กลไกการรับรู้ของคนมักจะตื่นตัว และรับรู้ต่อสิ่งต่าง ๆ ด้านลบได้อย่างรวดเร็ว เพราะสิ่งเหล่านี้เป็นสิ่งอันตราย การที่เราไวต่อสิ่งเหล่านี้ยิ่งทำให้เราสามารถหลีกเลี่ยงอันตรายที่จะเกิดขึ้น อย่างไรก็ตาม การรับรู้สิ่งที่เราไม่ต้องการ มันจะนำไปสู่ความทุกข์อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ เช่น เรามักจะสังเกตได้ไวถ้าหากคนรอบตัวของเราหงุดหงิด เราจะสนใจกับอารมณ์หงุดหงิดเหล่านั้น ดังนั้นการที่เรารับรู้ถึงความหงุดหงิดก็ทำให้เราเกิดความทุกข์อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ 
      ที่แย่กว่านั้นคือ ความทุกข์มักจะก่อให้เกิดความทุกข์เพิ่มขึ้น ฟังแล้วอาจจะสับสน แต่คนเรามักจะพยายามรับข้อมูลที่ตรงกับความความหวังของเราขณะนั้น เช่น ในช่วงเราที่เราหมดหวัง เราก็จะคิดว่าสิ่งต่าง ๆ รอบตัวช่างเลวร้าย ไม่ว่าจะมองไปทางไหนก็เจอแต่เรื่องที่น่าทุกข์ใจ และถ้าเราคิดแบบนั้น เราจะไวกับการรับรู้ถึงความทุกข์ และเรื่องต่าง ๆ ที่ก่อให้เกิดความทุกข์ และเราจะมองข้ามสิ่งที่ทำให้เรามีความสุขไปอย่างง่ายดาย ยกตัวอย่างเช่นในช่วงที่เราเครียดว่าเราอาจจะสอบตก เราจะนึกถึงแต่ข้อสอบที่เราทำไม่ได้ หรือรู้ว่าทำผิด และเราจะละเลยว่าวิชาอื่น ๆ เราก็ทำได้ดี หรือในตอนที่เราอกหัก เรามักจะยิ่งนึกถึงแต่เหตุการณ์ที่เราทะเลาะกับแฟนเก่าของเรา จนลืมนึกถึงเหตุการณ์ดี ๆ ที่เคยมีให้กัน พูดง่าย ๆ คือยิ่งเราทุกข์เราก็ยิ่งมักจะหาความทุกข์ใส่ตัว

      อีกสิ่งที่ทำให้เราทุกข์คือการที่มีคนรอบตัวทุกข์ การที่มนุษย์เป็นสัตว์สังคม การที่คนรอบข้างของเราทุกข์จะทำให้เราทุกข์ตาม และถึงแม้จะไม่ใช่คนที่เรารู้จักหรือสนิท แต่หากเราต้องไปอยู่ในสังคมที่คนส่วนใหญ่เครียดหรือทุกข์ มันก็ทำให้เราทุกข์ตามไปด้วย นึกถึงสภาพเราไปอยู่ในงานศพ แม้จะไม่ได้เป็นคนที่เรารู้จัก แต่มันก็มักจะทำให้เราหม่นหมองลงได้
      อย่างไรก็ตามที่เล่ามานั้น ไม่ได้ต้องการให้เครียดหรือทุกข์ แต่ต้องการให้เห็นว่าในบางครั้ง เรื่องที่เราทุกข์นั้น มันมาจากสิ่งที่ไม่ได้ใหญ่โต และต้องเก็บมันไว้เลย
      แม้เราจะมีแนวโน้มว่าทุกข์ง่าย แต่ไม่ได้แปลว่าเราจะต้องเป็นทุกข์ หรือเราจะต้องทุกข์นาน
      สิ่งหนึ่ง อย่างที่ได้พูดไว้คือ บางครั้งเราก็ไม่รู้สาเหตุที่แน่นอนว่าจริง ๆ แล้วเราทุกข์ทำไม การให้เหตุผลกับตัวเอง และการลองนั่งทบทวนถึงสิ่งต่าง ๆ รอบตัวว่าไม่ได้เลวร้าย ก็ช่วยเราได้ไม่มากก็น้อย ในบางครั้งหากเราปล่อยอารมณ์ไปโดยไม่คิดให้ชัดเจน เราจะไม่รู้เลยว่าเรื่องที่ทำให้เราทุกข์นั้นอาจจะไม่ใช่เรื่องใหญ่ก็ได้
      และคนเรามีกลไกในการฟื้นฟูจิตใจตัวเอง และแน่นอนสิ่งนี้เป็นอัตโนมัติเช่นเดียวกัน ในบางครั้งอาศัยแค่เวลาผ่านไป ความทุกข์ของเราจะคลี่คลายไปเอง โดยที่เราก็ไม่รู้เหตุผลด้วยซ้ำ สิ่งนี้คือกลไกที่พัฒนามาเพื่อความอยู่รอดของมนุษย์เช่นเดียวกัน ที่เราต่างก็มีทุกคน
      ในตอนที่เราเป็นทุกข์นั้น เรามักจะคิดว่าความทุกข์ของเราจะผ่านไปอย่างยากเย็น และคงไม่มีวันจบสิ้น จริงอยู่ที่มันเป็นเรื่องยากที่จะผ่านภาวะนั้นไปได้ แต่หากอาศัยความอดทน และลองหาทางออกดู อะไร ๆ ก็อาจจะไม่เลวร้าย หรือไม่เลวร้ายมากเท่าที่เราคิดไว้แต่แรก
      เป็นการคุ้มค่าที่เราจะอดทนเพื่อที่จะอยู่ต่อ เพราะอนาคตของเราไม่ได้มีแต่ความทุกข์รออยู่เท่านั้น สิ่งดี ๆ และความสุข ก็ยังรออยู่เช่นกัน
      เหมือนเหรียญสองด้าน แสงและเงา มีสุขก็มีทุกข์ มีทุกข์ก็ย่อมมีสุข.